Wydanie 2/2008
str. 39

Zez i oczopląs w pseudofakii u dzieci po operacji zaćmy rozwojowej

Strabismus and Nystagmus in Children with Pseudophakic Eyes after Developmental Cataract Surgery

Erita Filipek1, Maria Formińska-Kapuścik1, Bronisława Koraszewska-Matuszewska2, Lidia Nawrocka3

1Klinika Okulistyki Dziecięcej Katedry Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
Kierownik: dr hab. n. med. Maria Formińska-Kapuścik
2Specjalistyczna Praktyka Lekarska – Gabinet Okulistyczny w Katowicach
3Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 5 w Katowicach
Kierownik: mgr Dorota Puka

Summary: Purpose:The aim of the study was the strabismus and nystagmus estimation in children after developmental cataract surgery and intraocular lens (IOL) implantation.
Patients and methods: The observations of 79 children (105 eyes) aged from 4 to 18 years (mean 9.7 ± 0.55) at the moment of surgery. There were monocular cataracts in 25 and binocular cataract in 54 children. Among 54 binocular cases, the surgery was performed in 26 on both eyes, in 28 cases on one eye. The mean follow-up was 4.2 years (± 0.3). Ocular deviation was examined using synoptophore. Visual rehabilitation was performed.
The results were statistically analyzed.
Results: The orthophoria before surgery in 47 patients (59.5%) was observed. The esotropia more than 5 degrees in 20.2% (16 cases) was estimated, the exotropia also in 16 patients (20.2%) was observed. The nystagmus in 4(5.1%) children was present. During follow-up time strabismus angle decrease to ± 5º was noticed; the strabismus surgery was performed in 2 cases.
Conclusion: The improvement of visual function influence on decreasing of strabismus angle in majority of pseudophakic children eyes.

Keywords: strabismus, nystagmus, children, developmental cataract, pseudophakia.


Wstęp
Zez i oczopląs to patologie towarzyszące zaćmie dziecięcej, najczęściej są wynikiem obniżonej ostrości wzroku. Leczenie chirurgiczne zaćmy dziecięcej połączone z wszczepem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej, dające możliwość korekcji bezsoczewkowości, pozwala na szybszą poprawę widzenia. W wyniku prowadzonej rehabilitacji wzrokowej patologie te mogą ulec zmniejszeniu, jednak niektórzy pacjenci wymagają korekty operacyjnej (1,2,3,4,5,6,7,8,9).

Cel
Celem pracy jest ocena ustawienia gałek ocznych u dzieci z pseudofakią po usunięciu zaćmy rozwojowej.
Pacjenci i metody
Badaniem objęto 79 dzieci (ogółem 158 oczu – 105 operowanych oczu) operowanych w wieku od 4 lat do 18 lat (średnio 9,7 roku ± 0,55). Zaćma jednostronna występowała u 25 pacjentów. U 54 dzieci z obuoczną zaćmą w 26 przypadkach operowano oboje oczu, u 28 leczonych zoperowano jedno oko. Okres obserwacji wynosił średnio 4,2 roku. Pacjentów oceniano w zależności od jedno- lub obustronności zaćmy, pierwotnej lub wtórnej implantacji, w grupach wiekowych („m” grupa młodsza – wiek 4-7 lat, „s” grupa starsza – wiek 8-18 lat) oraz w zależności od długości okresu obserwacji („k” – okres obserwacji krótszy niż 4 lata, „d” – okres obserwacji dłuższy niż 4 lata). Rehabilitacja wzrokowa po wszczepieniu soczewek wewnątrz­gałko­wych obejmowała całą grupę pacjentów. U 37 dzieci (46,8%) stosowano obtu­rację i ćwiczenia pleoptyczne, natomiast 47 dzieci (59,5%) poddano ćwiczeniom ortoptycznym. Ustawienie gałek ocznych badano na synoptoforze.
Analiza statystyczna program STATGRAPHICS i SIMSTAT α = 0,05.
Wyniki dotyczące ostrości wzroku, niedowidzenia i widzenia obuocznego w omawianych grupach przedstawiono we wcześniejszych pracach (10,11).

Wyniki i omówienie
Ustawienie gałek ocznych przed zabiegiem operacyjnym wykazało ich ortopozycję u 47 badanych (59,5%). Zez zbieżny powyżej 5° obserwowano u 16 pacjentów (20,25%), zez rozbieżny – również u 16 badanych (20,25%), oczopląs zaś – u 4 dzieci (5,1%); w okresie obserwacji stwierdzono zmniejszenie się kąta zeza do wartości ± 5° oraz zmniejsze­nie oczopląsu.
Autorzy (1-9) są zgodni w opinii, że zez i oczo­pląs towarzyszą zaćmie dziecięcej, lecz częstość ich występowania jest bardzo różna. Zaburzenia te związane są ze słabą ostrością wzroku i mogą zmniejszyć się wraz z poprawą widzenia lub ustąpić.
Van Balen i wsp. (6) oceniali 27 dzieci po zabiegu wszczepienia soczewki z powodu zaćmy urazowej. U dziewięciorga nich stwierdzili obecność zezów – zbieżnego (4 przypadki) i rozbieżnego (5 przypadków). Hiles i wsp. (3) u 4 dzieci w oczach z amblyopią obserwowali obecność zeza. Spierer (5) w grupie 36 dzieci (50 oczu) z zaćmą stwierdził obecność zeza w 36% przypadków oraz oczopląs w 11% przypadków, zaburzenia te zmniejszały się w okresie obserwacji wynoszącym od jednego roku do 11 lat. Hiles i wsp. (2) stwierdzili obecność zeza u 41 pacjentów (18%) – jeśli kąt zeza się ustabilizował, pacjenci byli operowani. Zetterström i wsp. (9) podają, że u 14 badanych dzieci (21 oczu) operowanych z powodu zaćmy rozwojowej i wrodzonej obecność zeza wykazywało 6 oczu z niedowidzeniem. W pracy De Vero i wsp. (12) obecność zeza przed operacją wszczepienia soczewki wykazywało 14 spośród 19 pacjentów afakijnych, a po operacji – 13 pacjentów. Czworo z nich wymagało zabiegu korekcyjnego. Biglan i wsp. (13) podają, że u 11 pacjentów spośród 25 pacjentów z wszczepem wtórnym obserwowali obecność zeza. U dziesięciorga z nich po zabiegu zez nadal był obecny, a u 4 dzieci wykonano zabiegi korekcyjne.
U badanych przez nas dzieci przed zabiegiem operacyjnym występował zez, zarówno zbieżny (20% pacjentów), jak i rozbieżny (20% pacjentów). Oczopląs był obecny u 4 dzieci (5,1%). W badaniach Chia i Martin (14) widoczny zez zbieżny lub zez rozbieżny występowały u 24 spośród 137 pacjentów, tj. w 12,7%. W naszych badaniach w pseudofakii jednoocznej trzykrotnie częściej (u 9 dzieci – 36%) niż w pseudofakii obuocznej (u 3 dzieci – 11,5%) obserwowano występowanie zeza zbieżnego. Natomiast zez rozbieżny występował u 4 badanych w obu grupach. Oczopląs był obecny u dwojga dzieci (8%) w grupie wszczepów obuocznych. W obserwacjach Spierera i wsp. (5) w grupach dzieci z zaćmą jednostronną lub zaćmą obustronną zez występował u 36% dzieci, oczopląs – u 11% dzieci. W badaniach Koraszewskiej-Matuszewskiej i wsp. (15) u pacjentów we wczesnym okresie pooperacyjnym obserwowano zez, w pseudofakii jednostronnej – w 73,3% oczu, a w obustronnej – w 9,4% oczu. Porównując w naszych badaniach wszczepy pierwotne i wtórne, możemy stwierdzić, że nieprawidłowe ustawienie oczu występowało częściej w pseudofakii wtórnej. W grupie wszczepów pierwotnych zez zbieżny występował u 8 dzieci (%), a rozbieżny u 9 (13,8%) spośród 65 dzieci (12,3%).
W pseudofakii wtórnej było to odpowiednio 5 dzieci (35,7%) i 4 dzieci (28,6%) z 14 badanych (28,6%). Oczopląs obserwowano u 2 dzieci w obu grupach (tj. 2,9% i 14,3%). Zubcov i wsp. (16) podają, że u 14 dzieci (45%) spośród 31 dzieci z wszczepami pierwotnymi przed implantacją występował zez, u 11 pacjentów rozbieżny, a u 3 – zbieżny. W okresie pooperacyjnym uległ on zmniejszeniu. Podobne obserwacje poczynił Biglan (13) w pseudofakii wtórnej. W jego badaniach u 11 badanych dzieci (44%) stwierdzono obecność zeza, który utrzymywał się po wszczepieniu, ale tylko u 4 pacjentów trzeba było wyko­nać jego korekcję.
Oceniając nasze grupy wiekowe, możemy stwierdzić, że zez występował równie często. W grupie młodszej zez zbieżny wykazano u 8 dzieci (22%), a rozbieżny – u 7 dzieci (19%). W grupie starszej zez zbieżny obserwowano u 8 dzieci (18,6%), a rozbieżny – u 9 dzieci (20,9%). Natomiast oczopląs częściej występował u dzieci młodszych (8,3%) niż u dzieci starszych (2,3%). Występowanie zeza u badanych przez nas dzieci, w kategoriach porównania grup dzieci według okresu obserwacji, przedstawia się podobnie. W grupie o krótszym okresie obserwacji (k) zez zbieżny odnotowano u 7 badanych (20%), a rozbieżny – u 9 dzieci (25,7%). W grupie o dłuższym okresie obserwacji (d) zez zbieżny obserwowano u 9 pacjentów (20,4%), a rozbieżny u 7 dzieci (16%). Oczopląs obserwowano u 2 pacjentów w obu grupach – co stanowi odpowiednio 5,7% i 4,5%.
W badaniach Hiles (2) przed implantacją zez występował u 22 pacjentów (16%), oczopląs zaś – u 12 pacjentów (10%). W okresie obserwacji wykonano zabiegi korekcji zeza. Według Lee i wsp. (17) u wszystkich dzieci operowanych z powodu zaćmy dziecięcej z wszczepem tylnym, której towarzyszył zez, doszło do jego ustąpienia. Według de Faber i wsp. (18) oraz Weisberg i wsp. (19) zez towarzyszący ambliopii w oczach pseudofakijnych powinien być obserwowany, a w wielu przypadkach może być leczony z powodzeniem.
W ocenianych przez nas grupach dzieci obecność zeza i oczopląsu była związana z niedowidzeniem (10,11). W okresie obserwacji u pacjentów w całej grupie uzyskano zmniejszenie kąta zeza do wielkości ± 5° oraz zmniejszenie oczopląsu. U jednego pacjenta z zezem zbieżnym oraz u jednego pacjenta z zezem rozbieżnym wykonano operacyjnie korektę ustawienia gałek ocznych.

Wniosek
Poprawa widzenia wpływa na zmniejszenie kąta zeza pseudofakijnych oczu u dzieci.

Piśmiennictwo:
1. Buckley EG, Klombers LA, Seaber JH, Scalise-Gordy A, Minzter R: Management of the posterior capsule during pediatric intraocular lens implantation. Am J of Ophthalmol 1993 June, 115, 722-728.
2. Hiles DA: Intraocular lens implantation in children with monocular cataracts. Ophthalmology 1984, 91(10), 1231-1237.
3. Hiles DA, Hered RW: Modern intraocular lens implants in children with new age limitations. J Cat Refr Surg 1987 Sep, 13(5), 493-497.
4. Rabiah PK, Smith SD, Awad HH, Al-garni A, Al-mesfer SA, Al-turkmani S: Results of surgery for bilateral cataract associated with sensory nystagmus in children. Am J Ophthalmol 2002 Oct, 134(4), 586-591.
5. Spierer A, Desatnik H, Rosner M, Blumenthal M: Congenital cataract surgery in children with cataract as an isolated defect and in children with a systemic syndrome: a comparative study. J Pediatr Ophthalmol Strabismus 1998, 35, 281-285.
6. Van-Balen AT, Koole FD: Lens implantation in children. Ophthalmic-Paediatr-Genet 1988 Jul, 9(2), 121-125.
7. Vasavada A, Chauchan H: Intraocular lens implantation in infants with congenital cataract. J Cat Refr Surg 1994, 20, 592-598.
8. Yorston D, Wood M, Foster A: Results of cataract surgery in young children in east Africa. Br J Ophthalmol 2001 Mar, 85(3), 267-271.
9. Zetterstrom C, Kugelberg U, Oscarson C: Cataract surgery in children with capsulorhexis of anterior and posterior capsules and heparin-surface-modified intraocular lenses. J Cat Refr Surg 1994, 20, 599-605.
10. Filipek E, Formińska-Kapuścik M, Nawrocka L, Samochowiec-Donocik E, Pieczara E: Visual acuity and amblyopia in pseudophakic children after developmental cataract surgery. Polish J of Environm Stud 2006, Vol. 15, No. 6B, Part I, 65-69.
11. Filipek E, Formińska-Kapuścik M, Nawrocka L, Samochowiec--Donocik E, Pieczara E: Single Binocular Vision in Pseudophakic Children after Developmental Cataract Surgery. Polish J of Environm Stud 2006, Vol. 15, No. 6B, Part I, 70-72.
12. DeVaro JM, Buckley EG, Awner S, Seaber J: Secondary posterior chamber intraocular lens implantation in pediatric patiens. Am J Ophthalmol 1997 Jan, 123, 24-30.
13. Biglan AW, Cheng KP, Davis JS, Gerontis CC: Secondary intraocular lens implantation after cataract surgery in children. Am J Ophthalmol 1997 Feb, 123, 2, 224-234.
14. Chia WL, Martin F: Childhood cataracts. Clin Exp Ophthamol 2001 Apr, 29(2), 75-80.
15. Koraszewska-Matuszewska B, Samochowiec-Donocik E, Pieczara E, Filipek E, Papież M: Pierwotne wszczepy w zaćmie wrodzonej. Klin Oczna 1994, (6-7), 222-224.
16. Zubcov AA, Stahl E, Rossillion B, Nutzenberger A, Kohnen T, Ohrloff C, Stark N: Stereopis after primary in-the-bag posterior chamber implantation in children. J-AAPOS 1999 Aug, 3(4), 227-233.
17. Lee YC, Kim HS: Clinical symptom and visual outcome in patiens with presumed congenital cataract. J Pediatr Ophthamol Strabismus 2000 Jul-Aug, 37(4), 219-224.
18. de Faber JTHN, Tjon-Fo-Sang MJ: Strabismus in pediatric cataract. European Strabismological Association 2004, ISBN 90 265 1965 6.
19. Weisberg OL, Sprunger DT, Plager DA, Neely DE, Sondhi N: Strabismus in pediatric pseudophakia. Ophthalmology 2005 Sep, 112(9), 1625-1628.

powrót

REDAKCJA NIE UDZIELA PORAD MEDYCZNYCH I NIE POŚREDNICZY W KONSULTACJACH PACJENTÓW Z LEKARZAMI