EVER - przeszłość i współczesność towarzystwa naukowego. Sprawozdanie z Kongresu EVER w 2006 roku

Andrzej Grzybowski


1. Krótka historia EVER
Europejskie Towarzystwo Badań Narządu Wzroku (EVER, ang. European Association for Vision and Eye Research) zostało założone w 1997 roku jako wspólne przedsięwzięcie europejskich towarzystw naukowych, tj. „Association for Eye Research” (AER), “European Community Ophthalmic Research Association” (ECORA) oraz “Joint European Meetings in Ophthalmology and Vision” (JERMOV). EVER jest obecnie wiodącym okulistycznym towarzystwem naukowym w Europie, obejmującym całe spectrum badań z zakresu okulistyki i nauk zajmujących się narządem wzroku. Zarówno powołanie towarzystwa, jak i jego obecna działalność mają niewątpliwie na celu wzmocnienie badań naukowych z zakresu narządu wzroku w Europie oraz – w pewnym sensie – konkurowanie w tym zakresie z rozwojem badań na innych kontynentach świata, w tym szczególnie USA. Nie można się oprzeć wrażeniu, że EVER aspiruje do roli europejskiego ARVO („Association for Research in Vision and Ophthalmology”). ARVO to amerykańskie stowarzyszenie naukowe założone przez 73 okulistów w 1928 roku w Waszyngtonie, a obecnie najbardziej prężna i prestiżowa okulistyczna organizacja naukowa na świecie, czego wyrazem jest m.in. bardzo wysoka od wielu lat pozycja czasopisma towarzystwa IOVS (Investigative Ophthalmology & Visual Science) wśród czasopism naukowych z zakresu okulistyki. Za 2005 rok czasopismo otrzymało wskaźnik impact factor (IF) 3,64, jest lokowane na 3 pozycji wśród wszystkich czasopism okulistycznych, a na pierwszej pozycji wśród czasopism zajmujących się podstawowymi badaniami naukowymi w okulistyce na świecie. Od lat doroczne konferencje naukowe ARVO, organizowane w Fort Lauderdale na Florydzie w USA, są festiwalem nauki światowej, choć - czemu trudno się specjalnie dziwić - zdominowanym przez naukowców amerykańskich. Wydaje się, że naturalnym wobec tego odruchem było wzmocnienie nauki europejskiej i stworzenie europejskiego odpowiednika tego przedsięwzięcia.
Kongresy EVER odbywały się już 10 razy, w tym w Montpellier we Francji (1997), w Palma de Mallorca w Hiszpanii (1998, 1999, 2000), Alicante w Hiszpanii (2001, 2002, 2003) oraz w Vilamoura w Portugali (2004, 2005, 2006). Miejscem obrad były zazwyczaj bardzo atrakcyjne turystycznie miejscowości. Kolejnymi przewodniczącymi towarzystwa EVER byli: Gisèle Soubrane (1999), Henk Spekreijse (2000), Bertil Damato (2001), John Forrester (2002), Bron Anthony (2003), Per Söderberg (2004), Nick Galloway (2005) oraz Tero Kivelä (2006).
2. Sprawozdanie z Kongresu EVER w Vilamoura, Portugalia, 2006 r.
Kongres poprzedzony był następującymi kursami: 1. Statystyka, 2. Jak opanowywać nagłe przypadki stanów zapalnych oka? 3. Elektrofizjologia w nabytych chorobach siatkówki oraz ponadstandardowe badania ERG, 4. Pole widzenia w chorobach nerwu wzrokowego, 5. Zasoby Internetu w zakresie okulistyki.
Każdą sesję plenarną otwierał wykładem zaproszony gość, dokonując przeglądu współczesnej wiedzy na temat danego zagadnienia naukowego, w tym: 1. Leki antywirusowe na wirusowe infekcje oczu (prof. E. de Clerk, Louven), 2. Rozwój badań nad odbieraniem odpowiedzi elektrycznych z oka (prof. N. Galloway, Nottingham), 3. Dystrofie czopkowe i czopkowo-pręcikowe – genotyp, fenotyp i patomechanizm (prof. A. Moore, London), 4. Zależność między obrazem klinicznym i wiedzą teoretyczną w rozwarstwieniu siatkówki (prof. P. Sieving, Bethesda, USA), 5. Postępy w okulistyce chińskiej i jej zbliżanie się do okulistyki międzynarodowej (prof. J. Zhao, Beijing, Chiny), 6. Stres oksydacyjny w mitochondriach fotoreceptorów w eksperymentalnym zapaleniu błony naczyniowej (prof. N. Rao, Los Angeles), 7. Fototoksyczność i zwyrodnienia siatkówki – model, który czasami jest prawdziwy (prof. C. Reme, Zurych).
Najwięcej komentarzy w kuluarach konferencji wywołało wystąpienie prof. J. Zhao, przewodniczącego Chińskiego Towarzystwa Okulistycznego. Z przedstawionych danych wynikało, że w Chinach jest około 3700 podmiotów okulistycznych oraz około 22 000 specjalistów. Każdorazowo kongresy Chińskiego Towarzystwa Okulistycznego skupiają ponad 4500 okulistów. W ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w technikach operacyjnych, w tym operacji zaćmy, chirurgii jaskry oraz chirurgii witreo-retinalnej. Każda z poważniejszych operacji okulistycznych (włącznie z chirurgią refrakcyjną) wykonywana jest obecnie najczęściej właśnie w Chinach, co stwarza ogromne możliwości badań klinicznych i oceny wprowadzanych metod leczenia. Chiny stają się dzisiaj również ogromnie chłonnym rynkiem zbytu dla sprzętu i aparatury okulistycznej z całego świata. Chociaż na razie nauka chińska wydaje się stosunkowo słaba, jednak w najbliższych latach wraz z rozwojem gospodarczym może odegrać ogromną rolę i konkurować z nauką europejską czy amerykańską.
W kongresie brało udział ponad 800 uczestników. Zaprezentowano 280 prac w postaci plakatów, z czego 202 miały dodatkowo charakter ustnych prezentacji, oraz 378 wyłącznie ustnych wystąpień. Zaproszeni wykładowcy (w liczbie 176 osób) zaprezentowali 233 prace. Uczestnicy z Polski przedstawili następujące prezentacje (tytuły podaję w oryginale, afiliację jedynie pierwszego autora):
1. In vivo interferometric measurements of the tear film stability on soft contact lenses. Szczęsna D.H., Stenevi U., Kasprzak H., Instytut Fizyki we Wrocławiu, praca została nagrodzona w swojej kategorii na sesji plakatowej.
2. Soluble Fas in tear fluid of patients with cystic fibrosis. Mrugacz M., Żelazowska-Rutkowska B., Bakunowicz-Łazarczyk A., Wysocka J., Klinika Okulistyki Dziecięcej w Białymstoku.
 

3. Activities and concentrations of matrix metalloproteinase 9 and 2 (MMP-9 and MMP-2) in human diabetic aqueous humor. Kłysik-Lewandowska A.B., Komorowski J., Hrabec E., Goś R., Nowak M.S., Klinika Okulistyki w Łodzi.
4. Familial high myopia in Polish population. Rydzanicz M.A., Podfigurna-Musielak M., Frajdenberg A., Bejjani B.A., Leal S.M., Gajecka M., Instytut Genetyki Człowieka PAN w Poznaniu.
5. The MVEP - problems and benefits of the method. Grzybowski A., Hulewicz A., Pracownia Elektrodiagnostyki Narządu Wzroku w Poznaniu.
6. Edmonde Mariotte (1620-1684), pioneer of neurophysiology and neuro-ophthalmology. Grzybowski A., Aydin P., Zakład Historii Medycyny AM w Poznaniu.
7. The value of Visual Evoked Potentials (VEP) in the monitoring and prognosis of pituitary tumours. Grzybowski A., Liebert W., Adamczak N., Drużdż A., Miśkowiak B., Pracownia Elektrodiagnostyki Narządu Wzroku w Poznaniu.
Jedna z polskich prac nie została – niestety – wystawiona na sesji plakatowej, pomimo jej zgłoszenia autorzy na konferencję nie przyjechali. Tego dnia było to jedyne niewypełnione miejsce podczas całej sesji plakatowej. Sadzę, że powodem nieobecności były nadzwyczaj ważne zdarzenia losowe, niemniej jednak warto przy okazji wspomnieć, że konsekwencją takiego postępowania są kary nakładane przez organizatorów. Dyskwalifikacja z uczestnictwa w kolejnych sympozjach, nawet 2-3 letnia, szkodzi wizerunkowi danej jednostki medycznej. Warto zatem podjąć próbę wybrnięcia z niekomfortowej sytuacji, np. poprzez powierzenie plakatu innej grupie uczestników z kraju, co pozwoliłoby chociaż na jego prezentację.
Trudno przytoczyć najciekawsze referaty z całego zjazdu, ale o jednym chciałbym wspomnieć. Było to wystąpienie prof. E. Zrennera z Tuebingi pt. „Subretinal Chronic Multi-Electrode Arrays Implanted in Blind Patients” przedstawiające pierwsze doświadczenia z wieloelektrodowym wszczepem implantowanym podsiatkówkowo u 2 chorych ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki. Wystąpienie to, choć miało miejsce podczas zwykłej sesji naukowej i ograniczone było limitem czasowym 5-7 minut, zgromadziło duże grono słuchaczy i spotkało się z niezwykle entuzjastycznymi komentarzami, w których zwracano uwagę na przełomowy charakter badań. Było to dla mnie bardzo miłe, ponieważ dobre kontakty naukowe prof. Zrennera z polskimi ośrodkami są powszechnie znane (sam miałem okazję dwukrotnie gościć w Tuebingen w latach 90.), a o jego życzliwości wobec Polaków mogliśmy się wielokrotnie przekonać.
Odbyło się również walne zebranie członków EVER, w którym miałem okazję brać udział. Poza typowymi procedurami (sprawozdania finansowe, merytoryczne, absolutorium, wybory nowych władz, etc.) zaaprobowano zgłoszony przeze mnie na piśmie poprzedniego dnia wniosek w sprawie utworzenia sekcji historii okulistyki, lecz jednocześnie wyrażono obawę, że początkowo z powodu niewielkiej liczby zgłaszanych prac sekcja ta może mieć problemy z samodzielnym funkcjonowaniem. Dlatego też postanowiono czasowo przyłączyć ją do sekcji neuro-okulistyki. Rzeczywiście, na kongresie EVER z historii okulistyki wygłoszono właściwie jedną pracę dotycząca Edme Mariotta. Mam wielką nadzieję, że w kolejnym roku prac tych będzie więcej.
3. Teraźniejszość i przyszłość EVER
Obecnie EVER zrzesza ponad 770 członków skupionych w 11 sekcjach naukowych (dla porównania – w ARVO jest obecnie ponad 11 000 członków działających w 13 sekcjach, 58% członków pochodzi z USA, a reszta z innych 70 krajów świata). Obecnie sekcje te obejmują następującą tematykę: anatomię i biologię komórkową, rogówkę i powierzchnię oka, jaskrę, immunologię i mikrobiologię, soczewkę i zaćmę, biologię molekularną (wraz z genetyką i epidemiologią), neuro-okulistykę (wraz z patogenezą i leczeniem zeza, a od 2007 roku - historią okulistyki), patologię i onkologię, fizjologię (wraz z biochemią i farmakologią), siatkówkę i ciało szkliste, percepcję wzrokową z optyką i elektrofizjologią. Doroczna konferencja odbywa się zawsze jesienią, by nie konkurować z konferencją ARVO, która zwykle ma miejsce wiosną.
Funkcjonowanie EVER daje krajom Europy wschodniej ogromną szansę. Kraje te, dziś w dużej mierze już członkowie Unii Europejskiej, na skutek wieloletniej izolacji naukowej i braku odpowiednich inwestycji od średniego poziomu europejskiego dzieli spory dystans. Można go pokonać dzięki kontaktom z najlepszymi naukowcami europejskimi, np. właśnie poprzez konferencje EVER. Dostępność geograficzna oraz finansowa nie są tu również bez znaczenia. Członkostwo, szczegółowe informacje znaleźć można na stronie internetowej towarzystwa www.ever.be, związane jest z opłatą 140 euro, choć od 2007 roku dla kandydatów z krajów mniej zamożnych (w tym z Polski) wynosi ona 100 euro, a dla osób w tracie specjalizacji – 70 euro. Do bezpośrednich korzyści płynących z przynależności do EVER należą zmniejszona stawka opłaty konferencyjnej na dorocznym zjeździe oraz bezpłatny dostęp internetowy do czasopisma EVER, jakim jest Acta Ophthalmologica Scandinavica (o wskaźniku impact factor 1,58 za 2005 rok; czasopismo sytuowane na 15. miejscu w światowym rankingu 44 najlepszych międzynarodowych czasopism okulistycznych). Obecnie przewodniczącym towarzystwa naukowego jest prof. Uwe Pleyer, a najbliższy kongres odbędzie się w dniach 3-6 października 2007 r. w Portoroz w Słowenii (termin zgłaszania streszczeń zjazdowych upływa 1 czerwca 2007 r.).
 

REDAKCJA NIE UDZIELA PORAD MEDYCZNYCH I NIE POŚREDNICZY W KONSULTACJACH PACJENTÓW Z LEKARZAMI